တစ်နေ့တွင် ရိုနစ် (သူ့အမည်ရင်းမဟုတ်) သည် ဗိုက်အောင့်ခြင်း၊ အသက်ရှူကြပ်ခြင်းနှင့် မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းတို့ကို ခံစားရသဖြင့် သွေးစစ်ရန် ဆရာဝန်ထံ သွားပြခဲ့သည်။ သို့သော် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးခြင်း ပြင်းထန်သောကြောင့် တစ်ရက်အတွင်း ဆေးရုံသို့ ကျောက်ကပ်ဆေးကြောရန် ပို့ခံရလိမ့်မည်ဟု သူမ မမျှော်လင့်ခဲ့ပါ။
ဟုတ်ပါတယ်၊ ဒါတွေအားလုံးက မနေ့က ဆံပင်ကို ဖြောင့်လိုက်လို့ဖြစ်မယ်လို့ သူမ မမျှော်လင့်ထားဘူး။
ရိုနစ်ကဲ့သို့ပင် အစ္စရေးနိုင်ငံရှိ အမျိုးသမီး ၂၆ ဦးသည် တစ်လလျှင် ပျမ်းမျှတစ်ဦးနှုန်းဖြင့် ဆံပင်ဖြောင့်ခြင်း ကုသမှုခံယူပြီးနောက် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးမှု ပြင်းထန်စွာ ခံစားနေရသည်။
ဤအမျိုးသမီးအချို့သည် ၎င်းတို့ဘာသာ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာပုံရသည်။ သို့သော် အခြားသူများမှာ ကျောက်ကပ်ဆေးကြောခြင်း ကုသမှု လိုအပ်ပါသည်။
နှစ်စဉ် ဆံပင်ဖြောင့်သော အစ္စရေးအမျိုးသမီးထောင်ပေါင်းများစွာတွင် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးခြင်းဝေဒနာကို ခံစားနေရသူ “၂၆” ဦးသာရှိသည်ဟု အချို့က ပြောကြပါလိမ့်မည်။
ဤအတွက်ကြောင့် ကျောက်ကပ်ဆေးခြင်း လိုအပ်သည့် ကျောက်ကပ်ချို့ယွင်းမှုသည် အလွန်ပြင်းထန်ပြီး အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်ကြောင်း ကျွန်ုပ်ထောက်ပြလိုပါသည်။
လူနာတွေက ဘယ်သူ့ကိုမှ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ဒဏ်ရာတွေ မခံစားရစေချင်ဘူးလို့ ပြောကြပါလိမ့်မယ်။ ဒါဟာ ရိုးရှင်းတဲ့ အလှအပဆိုင်ရာ ခွဲစိတ်မှုအတွက် ဘယ်သူမှ မပေးသင့်တဲ့ ဈေးနှုန်းပါ။
၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ဖော်မလင်ပါဝင်သော ဆံပင်ဖြောင့်ဆေးများမှ ရောဂါလက္ခဏာများကို ပထမဆုံးတွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ၎င်းမှာ အဓိကအားဖြင့် ဆံပင်ဖြောင့်နေစဉ်အတွင်း ဆံပင်ပုံစံပြုလုပ်သူ ရှူရှိုက်မိသော အငွေ့များကြောင့်ဖြစ်သည်။
ဤလက္ခဏာများတွင် မျက်လုံးယားယံခြင်း၊ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာပြဿနာများ၊ မျက်နှာတွင် အဖုအပိန့်များထွက်ခြင်း၊ အသက်ရှူကြပ်ခြင်းနှင့် အဆုတ်ဖောရောင်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
ဒါပေမယ့် ခေတ်သစ်ဆံပင်ဖြောင့်ဆေးတွေမှာ ဖော်မလင်မပါဝင်ပေမယ့် တခြားအရာတစ်ခုတော့ ပါဝင်ပါတယ်- ဂလိုင်အောက်ဆီလစ်အက်ဆစ်။
ဤအက်ဆစ်ကို သွေးကြောများ အလွန်အမင်း ပြည့်နှက်နေသော ဦးရေပြားမှတစ်ဆင့် စုပ်ယူပါသည်။ သွေးကြောထဲသို့ ရောက်သည်နှင့် glyoxylate သည် oxalic acid နှင့် calcium oxalate အဖြစ် ပြိုကွဲသွားပြီး ၎င်းတို့သည် သွေးကြောထဲသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ကာ နောက်ဆုံးတွင် ကျောက်ကပ်မှတစ်ဆင့် ဆီးထဲတွင် ခန္ဓာကိုယ်ကို စွန့်ပစ်ပါသည်။
၎င်းသည် သူ့အလိုလို ပုံမှန်မဟုတ်သော အရာမဟုတ်ပါ၊ လူတိုင်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းတော့ ကြုံတွေ့ရပြီး အန္တရာယ်လည်း မရှိပါ။ သို့သော် glyoxylic acid ကို အလွန်အကျွံ ပမာဏဖြင့် ထိတွေ့မိပါက oxalic acid အဆိပ်သင့်ခြင်း ဖြစ်ပွားနိုင်ပြီး ကျောက်ကပ်ပျက်စီးခြင်းသို့ ဦးတည်စေနိုင်သည်။
ဆံပင်ဖြောင့်ပြီးနောက် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးသည့် အမျိုးသမီးများ၏ ကျောက်ကပ်တစ်ရှူးစစ်ဆေးမှုအတွင်း ကယ်လ်စီယမ် အောက်ဆာလိတ် စုပုံနေသည်ကို ကျောက်ကပ်ဆဲလ်များတွင် တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ်မှာ အသက်သုံးနှစ်အရွယ် မိန်းကလေးတစ်ဦးဟာ ဆံပင်ဖြောင့်ဆေးသောက်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့ပါတယ်။ သူမဟာ စမ်းသောက်ကြည့်ပေမယ့် ခါးသက်သက်အရသာရှိလို့ မျိုမချခဲ့ပေမယ့် ပါးစပ်ထဲမှာ အနည်းငယ်ပဲ မျိုချမိခဲ့ပါတယ်။ ရလဒ်အနေနဲ့ ကျောက်ကပ်ပျက်စီးမှု ပြင်းထန်စွာဖြစ်ပွားပြီး သေဆုံးဖို့မဟုတ်ဘဲ ကျောက်ကပ်ဆေးကုသမှု ခံယူခဲ့ရပါတယ်။
ဤဖြစ်ရပ်အပြီးတွင် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနသည် pH ၄ အောက်ရှိသော glyoxylic acid ပါဝင်သော တိုက်ရိုက်ဆံပင်ထိန်းသိမ်းမှုထုတ်ကုန်အားလုံးအတွက် လိုင်စင်ထုတ်ပေးခြင်းကို ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။
ဒါပေမယ့် နောက်ထပ်ပြဿနာတစ်ခုကတော့ ဖြောင့်ဖြောင့်ဆံပင်ထုတ်ကုန်တွေရဲ့ အညွှန်းတွေပေါ်က အချက်အလက်တွေဟာ အမြဲတမ်းယုံကြည်စိတ်ချရတာမျိုး ဒါမှမဟုတ် လုံးဝရိုးသားတာမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တုန်းက အိုဟိုင်းယိုးပြည်နယ်က ထုတ်ကုန်တစ်ခုကို ဖော်မလင်ကင်းစင်ကြောင်း တံဆိပ်ကပ်ခဲ့ပေမယ့် တကယ်တမ်းမှာ ဖော်မလင် ၈.၅% ပါဝင်ပါတယ်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှာ အစ္စရေးက ထုတ်ကုန်ဟာ ဖော်မလင်ကင်းစင်ပြီး ဂလိုင်အောက်ဆီလစ်အက်ဆစ် ၂% သာပါဝင်တယ်လို့ ပြောဆိုခဲ့ပေမယ့် တကယ်တမ်းမှာတော့ ဖော်မလင် ၃၀၈၂ ppm နဲ့ ဂလိုင်အောက်ဆီလစ်အက်ဆစ် ၂၆.၈% ပါဝင်ပါတယ်။
စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတာက အီဂျစ်နိုင်ငံမှာ oxalic acidosis ဖြစ်ပွားမှုနှစ်ခုကလွဲရင် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ oxalic acidosis ဖြစ်ပွားမှုအားလုံးဟာ အစ္စရေးက လာတာပါ။
“အစ္စရေး” မှာရှိတဲ့ အမျိုးသမီးတွေရဲ့ အသည်းဇီဝဖြစ်စဉ်ဟာ ကမ္ဘာ့ကျန်ဒေသတွေနဲ့ ကွာခြားပါသလား။ အစ္စရေးအမျိုးသမီးတွေမှာ ဂလိုင်အောက်ဆီလစ်အက်ဆစ် မျိုးရိုးဗီဇက အနည်းငယ် “ပျင်းရိ” ပါသလား။ ကယ်လ်စီယမ် အောက်ဆာလိတ် စုပုံခြင်းနဲ့ အောက်ဆာလိတ် များခြင်း ဖြစ်ပွားမှုကြားမှာ ဆက်စပ်မှု ရှိပါသလား။ ဒီလူနာတွေကို အမျိုးအစား ၃ အောက်ဆာလိတ် များခြင်း ရှိသူတွေနဲ့ အတူတူပဲ ကုသမှု ပေးနိုင်ပါသလား။
ဒီမေးခွန်းတွေကို ဆက်လက်သုတေသနပြုနေဆဲဖြစ်ပြီး နောင်နှစ်ပေါင်းများစွာအထိ အဖြေတွေကို ကျွန်တော်တို့ မသိနိုင်ပါဘူး။ အဲဒီအချိန်အထိ အစ္စရေးနိုင်ငံက အမျိုးသမီးတိုင်းကို သူတို့ရဲ့ကျန်းမာရေးကို အန္တရာယ်ဖြစ်စေတာမျိုး ခွင့်မပြုသင့်ပါဘူး။
ဒါ့အပြင် ဆံပင်ကို ဖြောင့်ချင်ရင် ဈေးကွက်ထဲမှာ glyoxylic acid ကင်းစင်ပြီး ကျန်းမာရေးဌာနကနေ တရားဝင်လိုင်စင်ရထားတဲ့ တခြားဘေးကင်းတဲ့ ထုတ်ကုန်တွေ ရှိပါတယ်။