အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါအတွက် ပျောက်ကင်းစေသောဆေး မရှိသော်လည်း သိပ္ပံပညာရှင်များသည် ရောဂါ၏လက္ခဏာများကို ကုသရန်နည်းလမ်းများကို မှန်မှန်ရှာဖွေနေကြသည်။
သုတေသီများသည် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါနှင့် ဆက်စပ်နေသော မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းမှုကို စောစီးစွာရှာဖွေတွေ့ရှိရန်လည်း လုပ်ဆောင်နေကြပြီး၊ စောစီးစွာရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းသည် ကုသမှုတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။
Frontiers in Aging Neuroscience မှာ ထုတ်ဝေခဲ့တဲ့ လေ့လာမှုအသစ်တစ်ခုအရ uroformic acid ဟာ အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါကို အစောပိုင်းရောဂါရှာဖွေရာမှာ အလားအလာရှိတဲ့ ဇီဝအမှတ်အသားတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားပါတယ်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ရောဂါထိန်းချုပ်ရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးဌာန (CDC) က မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းမှုကို “နေ့စဉ်လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသော မှတ်ဉာဏ်၊ တွေးခေါ်မှု သို့မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှုတွင် ချို့ယွင်းမှု” အဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။
အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါအပြင်၊ လူးဝီဘော်ဒီးရှင်းစ်ပါဝင်သော မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းမှု (dementia with Lewy bodies) နှင့် သွေးကြောဆိုင်ရာ မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းမှု (vascular dementia) ကဲ့သို့သော အခြားမှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းမှုပုံစံများလည်း ရှိပါသည်။ သို့သော် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါသည် အဖြစ်အများဆုံး မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းမှုပုံစံဖြစ်သည်။
အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါအသင်း၏ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အစီရင်ခံစာအရ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် လူပေါင်း ၆.၅ သန်းခန့်သည် ဤရောဂါခံစားနေရသည်။ ထို့အပြင် သုတေသီများက ထိုအရေအတွက်သည် ၂၀၅၀ ခုနှစ်တွင် နှစ်ဆတိုးလာမည်ဟု မျှော်လင့်ကြသည်။
ထို့အပြင်၊ အဆင့်မြင့် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါရှိသူများသည် မျိုချခြင်း၊ စကားပြောခြင်းနှင့် လမ်းလျှောက်ခြင်းတို့တွင် အခက်အခဲရှိနိုင်ပါသည်။
၂၀၀၀ ခုနှစ်များ အစောပိုင်းအထိ လူတစ်ဦးတွင် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ သို့မဟုတ် အခြားမှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းမှုပုံစံ ရှိမရှိ အတည်ပြုရန် တစ်ခုတည်းသောနည်းလမ်းမှာ ရင်ခွဲစစ်ဆေးမှုဖြစ်သည်။
အမျိုးသားအိုမင်းခြင်းဆိုင်ရာအင်စတီကျု၏ အဆိုအရ ဆရာဝန်များသည် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါနှင့် ဆက်စပ်နေသော ဇီဝအမှတ်အသားများ ရှိမရှိ စစ်ဆေးရန်အတွက် ခါးရိုးခွဲစိတ်မှုကို ယခုအခါ ပြုလုပ်နိုင်ပြီဖြစ်ပြီး ခါးရိုးခွဲစိတ်မှုဟုလည်း လူသိများသည်။
ဆရာဝန်များသည် beta-amyloid 42 (ဦးနှောက်ရှိ amyloid plaques များ၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်း) ကဲ့သို့သော ဇီဝအမှတ်အသားများကို ရှာဖွေပြီး PET scan တွင် ပုံမှန်မဟုတ်မှုများကို ရှာဖွေနိုင်ပါသည်။
“အထူးသဖြင့် amyloid imaging၊ PET amyloid imaging နှင့် tau PET imaging ကဲ့သို့သော ပုံရိပ်ဖော်နည်းပညာအသစ်များသည် တစ်စုံတစ်ယောက် အသက်ရှင်နေစဉ် ဦးနှောက်တွင် မူမမှန်မှုများကို မြင်တွေ့နိုင်စေသည်” ဟု မီချီဂန်ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးပါမောက္ခနှင့် ဆရာဝန် Kenneth M.၊ Dr. Langa က ပြောကြားခဲ့သည်။ လေ့လာမှုတွင် မပါဝင်ခဲ့သော In Ann Arbor က မကြာသေးမီက Michigan Medicine podcast တွင် မှတ်ချက်ပေးခဲ့သည်။
ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါလက္ခဏာများ၏ ပြင်းထန်မှုကို လျှော့ချရန်နှင့် ရောဂါတိုးတက်မှုကို နှေးကွေးစေရန် ကုသမှုရွေးချယ်စရာများစွာ ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့သည် ၎င်းကို ပျောက်ကင်းအောင် မကုသနိုင်ပါ။
ဥပမာအားဖြင့်၊ ဆရာဝန်တစ်ဦးသည် ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါလက္ခဏာများကို လျှော့ချရန်အတွက် donepezil သို့မဟုတ် galantamine ကဲ့သို့သော ဆေးဝါးများကို ညွှန်းနိုင်သည်။ lecanemab ဟုခေါ်သော စမ်းသပ်ဆေးဝါးသည် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါတိုးတက်မှုကိုလည်း နှေးကွေးစေနိုင်သည်။
အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါအတွက် စစ်ဆေးခြင်းသည် စျေးကြီးပြီး လူတိုင်းရရှိနိုင်မည်မဟုတ်သောကြောင့် သုတေသီအချို့သည် အစောပိုင်းစစ်ဆေးမှုကို ဦးစားပေးနေကြသည်။
ရှန်ဟိုင်း ဂျိုတောင် တက္ကသိုလ်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံရှိ Wuxi Institute of Diagnostic Innovation မှ သုတေသီများသည် ဆီးထဲတွင် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါအတွက် ဇီဝအမှတ်အသားအဖြစ် ဖော်မစ်အက်ဆစ်၏ အခန်းကဏ္ဍကို ပူးတွဲ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခဲ့ကြသည်။
သိပ္ပံပညာရှင်များသည် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ ဇီဝအမှတ်အသားများဆိုင်ရာ ၎င်းတို့၏ယခင်သုတေသနပြုချက်အပေါ် အခြေခံ၍ ဤဒြပ်ပေါင်းကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ အသက်အရွယ်နှင့်ဆက်စပ်သော သိမြင်မှုချို့ယွင်းမှု၏ အဓိကအချက်အဖြစ် ပုံမှန်မဟုတ်သော ဖော်မယ်လ်ဒီဟိုက်ဇီဝဖြစ်စဉ်ကို ၎င်းတို့က ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။
ဤလေ့လာမှုအတွက် စာရေးသူများသည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ရှန်ဟိုင်းမြို့ရှိ ဆဋ္ဌမပြည်သူ့ဆေးရုံ၏ မှတ်ဉာဏ်ဆေးခန်းမှ ပါဝင်သူ ၅၇၄ ဦးကို စုဆောင်းခဲ့သည်။
၎င်းတို့သည် ပါဝင်သူများကို သိမြင်မှုလုပ်ဆောင်ချက်စမ်းသပ်မှုများတွင် ၎င်းတို့၏စွမ်းဆောင်ရည်အပေါ် အခြေခံ၍ အုပ်စုငါးစုခွဲခဲ့ပြီး၊ ဤအုပ်စုများသည် ကျန်းမာသောသိမြင်မှုမှသည် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါအထိ အမျိုးမျိုးရှိသည်-
သုတေသီများသည် ဖော်မစ်အက်ဆစ်အဆင့်အတွက် ပါဝင်သူများထံမှ ဆီးနမူနာများနှင့် DNA ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုအတွက် သွေးနမူနာများကို စုဆောင်းခဲ့သည်။
အုပ်စုတစ်ခုစီရှိ ဖော်မစ်အက်ဆစ်အဆင့်များကို နှိုင်းယှဉ်ခြင်းအားဖြင့် သုတေသီများသည် သိမြင်မှုစွမ်းရည်ကောင်းမွန်သူ ပါဝင်သူများနှင့် အနည်းဆုံး တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းချို့ယွင်းသူများအကြား ကွာခြားချက်များရှိကြောင်း လေ့လာသိရှိခဲ့ကြသည်။
သိမြင်မှုစွမ်းရည် ကျဆင်းမှု အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိရှိသော အုပ်စုသည် သိမြင်မှုစွမ်းရည် ကျန်းမာသော အုပ်စုထက် ဆီးထဲတွင် ဖော်မစ်အက်ဆစ်ပမာဏ မြင့်မားစွာ ရှိသည်။
ထို့အပြင်၊ အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါရှိသူများတွင် သိမြင်မှုစွမ်းရည်ကောင်းမွန်သူထက် ၎င်းတို့၏ဆီးထဲတွင် ဖော်မစ်အက်ဆစ်ပမာဏ သိသိသာသာမြင့်မားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။
သိပ္ပံပညာရှင်များသည် ဆီးအတွင်းရှိ ဖော်မစ်အက်ဆစ်အဆင့်များသည် မှတ်ဉာဏ်နှင့် အာရုံစူးစိုက်မှုဆိုင်ရာ သိမြင်မှုဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှုများနှင့် ပြောင်းပြန်ဆက်စပ်နေကြောင်းလည်း တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။
“[ကိုယ်ပိုင်သိမြင်မှုကျဆင်းမှု] ရောဂါရှာဖွေစစ်ဆေးသည့်အုပ်စုတွင် ဆီးဖော်မစ်အက်ဆစ်အဆင့်များ သိသိသာသာမြင့်တက်လာပြီး၊ ဆိုလိုသည်မှာ [အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ] ကို အစောပိုင်းရောဂါရှာဖွေရာတွင် ဆီးဖော်မစ်အက်ဆစ်ကို အသုံးပြုနိုင်သည်” ဟု စာရေးသူများက ရေးသားခဲ့သည်။
ဤလေ့လာမှု၏ရလဒ်များသည် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါရှာဖွေခြင်း၏ ကုန်ကျစရိတ်မြင့်မားခြင်းအပါအဝင် အကြောင်းရင်းများစွာကြောင့် အရေးကြီးပါသည်။
ယူရစ်အက်ဆစ်သည် သိမြင်မှုစွမ်းရည်ကျဆင်းမှုကို သိရှိနိုင်ကြောင်း နောက်ထပ်သုတေသနပြုချက်များက ပြသပါက ၎င်းသည် အသုံးပြုရလွယ်ကူပြီး တတ်နိုင်သော စစ်ဆေးမှုတစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်သည်။
ထို့အပြင်၊ ထိုကဲ့သို့သော စစ်ဆေးမှုတစ်ခုသည် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါနှင့် ဆက်စပ်နေသော သိမြင်မှုကျဆင်းမှုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ပါက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပညာရှင်များသည် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်နိုင်ပါသည်။
Pegasus Senior Living မှ ကျန်းမာရေးနှင့် ကောင်းမွန်ခြင်းဆိုင်ရာ အကြီးတန်းဒုတိယဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သူ DNP ဒေါက်တာ Sandra Petersen က Medical News Today နှင့် အင်တာဗျူးတွင် ဤလေ့လာမှုနှင့်ပတ်သက်၍ ပြောကြားခဲ့သည်-
“အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါတွင် ပြောင်းလဲမှုများသည် ရောဂါရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းမပြုမီ နှစ် ၂၀ မှ ၃၀ ခန့်တွင် စတင်ပြီး သိသာထင်ရှားသော ပျက်စီးမှုများ မဖြစ်ပွားမချင်း မကြာခဏ မသိရှိနိုင်ပါ။ စောစီးစွာ သိရှိခြင်းသည် လူနာများအား ကုသမှုရွေးချယ်စရာများ ပိုမိုရရှိစေပြီး အနာဂတ်စောင့်ရှောက်မှုအတွက် စီစဉ်နိုင်စွမ်းကို ပေးစွမ်းနိုင်ကြောင်း ကျွန်ုပ်တို့ သိရှိပါသည်။”
"လူထုအတွက် ရရှိနိုင်သော ဤ (ကျူးကျော်ရန်မလိုဘဲ စျေးသက်သာသော) စစ်ဆေးမှုတွင် အောင်မြင်မှုတစ်ခုသည် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါကို တိုက်ဖျက်ရာတွင် အပြောင်းအလဲကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာလိမ့်မည်" ဟု ဒေါက်တာ ပီတာဆန်က ပြောကြားခဲ့သည်။
သိပ္ပံပညာရှင်များသည် မကြာသေးမီက ဆရာဝန်များအား အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါကို အစောပိုင်းအဆင့်တွင် ရောဂါရှာဖွေရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေမည့် ဇီဝအမှတ်အသားတစ်ခုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် ဆရာဝန်များအား…
ကြွက်များတွင် ပြုလုပ်သော လေ့လာမှုအသစ်တစ်ခု၏ ရလဒ်များသည် တစ်နေ့တွင် အယ်လ်ဇိုင်းမားနှင့် အခြားရောဂါပုံစံများအတွက် ပုံမှန်စစ်ဆေးမှု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်လာမည့် သွေးစစ်ဆေးမှုတစ်ခုကို ဖန်တီးရန် အထောက်အကူဖြစ်စေနိုင်သည်။
ဦးနှောက်တွင် amyloid နှင့် tau ပရိုတင်းများ ရှိနေခြင်းအပေါ် အခြေခံ၍ သိမြင်မှုစွမ်းရည် ကျဆင်းမှုကို ခန့်မှန်းရန် PET ဦးနှောက်စကင်န်များကို အသုံးပြုသည့် လေ့လာမှုအသစ်တစ်ခုသည်…
ဆရာဝန်များသည် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါကို ရောဂါရှာဖွေရန်အတွက် သိမြင်မှုဆိုင်ရာစစ်ဆေးမှုများနှင့် စကင်န်များကို လက်ရှိအသုံးပြုကြသည်။ သုတေသီများသည် လူတစ်ဦးတွင် အသုံးပြုနိုင်သော အယ်လဂိုရီသမ်တစ်ခုကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်...
မျက်စိစစ်ဆေးမှု အမြန်ပြုလုပ်ခြင်းသည် တစ်နေ့တွင် ဦးနှောက်ကျန်းမာရေးနှင့်ပတ်သက်သည့် အရေးကြီးသောအချက်အလက်များကို ပေးစွမ်းနိုင်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် ၎င်းသည် မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းမှုလက္ခဏာများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။