အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါအတွက် ပျောက်ကင်းစေသောဆေး မရှိသော်လည်း သိပ္ပံပညာရှင်များသည် ရောဂါ၏လက္ခဏာများကို ကုသရန်နည်းလမ်းများကို မှန်မှန်ရှာဖွေနေကြသည်။
သုတေသီများသည် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါနှင့် ဆက်စပ်နေသော မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းမှုကို စောစီးစွာရှာဖွေတွေ့ရှိရန်လည်း လုပ်ဆောင်နေကြပြီး၊ စောစီးစွာရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းသည် ကုသမှုတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။
Frontiers in Aging Neuroscience မှာ ထုတ်ဝေခဲ့တဲ့ လေ့လာမှုအသစ်တစ်ခုအရ ဆီးထဲက ဖော်မစ်အက်ဆစ်ဟာ အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါကို အစောပိုင်းရောဂါရှာဖွေရာမှာ အလားအလာရှိတဲ့ ဇီဝအမှတ်အသားတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သိရပါတယ်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ရောဂါထိန်းချုပ်ရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးဌာန (CDC) က မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းမှုကို “နေ့စဉ်လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသော မှတ်ဉာဏ်၊ တွေးခေါ်မှု သို့မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှုတွင် ချို့ယွင်းမှု” အဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။
အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါအပြင်၊ လူးဝီဘော်ဒီးရှင်းစ်ပါဝင်သော မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းမှု (dementia with Lewy bodies) နှင့် သွေးကြောဆိုင်ရာ မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းမှု (vascular dementia) ကဲ့သို့သော အခြားမှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းမှုပုံစံများလည်း ရှိပါသည်။ သို့သော် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါသည် အဖြစ်အများဆုံး မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းမှုပုံစံဖြစ်သည်။
အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါအသင်း၏ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အစီရင်ခံစာအရ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် လူပေါင်း ၆.၅ သန်းခန့်သည် ဤရောဂါခံစားနေရသည်။ ထို့အပြင် သုတေသီများက ထိုအရေအတွက်သည် ၂၀၅၀ ခုနှစ်တွင် နှစ်ဆတိုးလာမည်ဟု မျှော်လင့်ကြသည်။
ထို့အပြင်၊ အဆင့်မြင့် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါရှိသူများသည် မျိုချခြင်း၊ စကားပြောခြင်းနှင့် လမ်းလျှောက်ခြင်းတို့တွင် အခက်အခဲရှိနိုင်ပါသည်။
၂၀၀၀ ခုနှစ်များ အစောပိုင်းအထိ လူတစ်ဦးတွင် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ သို့မဟုတ် အခြားမှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းမှုပုံစံ ရှိမရှိ အတည်ပြုရန် တစ်ခုတည်းသောနည်းလမ်းမှာ ရင်ခွဲစစ်ဆေးမှုဖြစ်သည်။
အမျိုးသားအိုမင်းခြင်းဆိုင်ရာအင်စတီကျု၏ အဆိုအရ ဆရာဝန်များသည် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါနှင့် ဆက်စပ်နေသော ဇီဝအမှတ်အသားများ ရှိမရှိ စစ်ဆေးရန်အတွက် ခါးရိုးခွဲစိတ်မှုကို ယခုအခါ ပြုလုပ်နိုင်ပြီဖြစ်ပြီး ခါးရိုးခွဲစိတ်မှုဟုလည်း လူသိများသည်။
ဆရာဝန်များသည် ဦးနှောက်ရှိ amyloid plaques များ၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည့် beta-amyloid 42 ကဲ့သို့သော biomarkers များကို ရှာဖွေပြီး PET scan တွင် ပုံမှန်မဟုတ်မှုများကို ရှာဖွေနိုင်ပါသည်။
“ပုံရိပ်ဖော်နည်းပညာအသစ်များ၊ အထူးသဖြင့် amyloid ပုံရိပ်ဖော်ခြင်း၊ amyloid PET ပုံရိပ်ဖော်ခြင်းနှင့် tau PET ပုံရိပ်ဖော်ခြင်းတို့က လူတစ်ဦး အသက်ရှင်နေစဉ် ဦးနှောက်တွင် မူမမှန်မှုများကို မြင်တွေ့နိုင်စေသည်” ဟု လေ့လာမှုတွင် မပါဝင်သည့် Ann Arbor မှ မီချီဂန်တက္ကသိုလ် ကျန်းမာရေးပါမောက္ခနှင့် ဆရာဝန် Kenneth M. Dr. Langa က မကြာသေးမီက Michigan Medicine podcast တွင် မှတ်ချက်ပေးခဲ့သည်။
ကုသမှုရွေးချယ်စရာအချို့သည် ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါလက္ခဏာများ၏ပြင်းထန်မှုကို လျှော့ချရန်နှင့် ရောဂါတိုးတက်မှုကို နှေးကွေးစေရန် ကူညီပေးနိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် ၎င်းကို ပျောက်ကင်းအောင် မကုသနိုင်ပါ။
ဥပမာအားဖြင့်၊ ဆရာဝန်တစ်ဦးသည် ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါလက္ခဏာများကို လျှော့ချရန်အတွက် donepezil သို့မဟုတ် galantamine ကဲ့သို့သော ဆေးဝါးများကို ညွှန်းနိုင်သည်။ lecanemab ဟုခေါ်သော စမ်းသပ်ဆေးဝါးသည် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါတိုးတက်မှုကိုလည်း နှေးကွေးစေနိုင်သည်။
အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါအတွက် စစ်ဆေးခြင်းသည် စျေးကြီးပြီး လူတိုင်းရရှိနိုင်မည်မဟုတ်သောကြောင့် သုတေသီအချို့သည် အစောပိုင်းစစ်ဆေးမှုကို ဦးစားပေးနေကြသည်။
ရှန်ဟိုင်း ဂျီအိုတောင် တက္ကသိုလ်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ WuXi Institute of Diagnostic Innovation မှ သုတေသီများသည် ဆီးထဲတွင် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ၏ ဇီဝအမှတ်အသားအဖြစ် ဖော်မစ်အက်ဆစ်၏ အခန်းကဏ္ဍကို ပူးတွဲ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခဲ့ကြသည်။
သိပ္ပံပညာရှင်များသည် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ ဇီဝအမှတ်အသားဆိုင်ရာ ယခင်လေ့လာမှုများအပေါ် အခြေခံ၍ ဤဒြပ်ပေါင်းကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ ပုံမှန်မဟုတ်သော ဖော်မယ်လ်ဒီဟိုက် ဇီဝဖြစ်စဉ်သည် အသက်အရွယ်နှင့်ဆက်စပ်သော သိမြင်မှုချို့ယွင်းမှု၏ အဓိကအချက်တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ၎င်းတို့က ထောက်ပြသည်။
ဤလေ့လာမှုအတွက် စာရေးသူများသည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ရှန်ဟိုင်းမြို့ရှိ ဆဋ္ဌမပြည်သူ့ဆေးရုံ၏ မှတ်ဉာဏ်ဆေးခန်းမှ ပါဝင်သူ ၅၇၄ ဦးကို စုဆောင်းခဲ့သည်။
၎င်းတို့သည် သိမြင်မှုလုပ်ဆောင်ချက်စမ်းသပ်မှုများတွင် ၎င်းတို့၏စွမ်းဆောင်ရည်အပေါ်အခြေခံ၍ ပါဝင်သူများကို အုပ်စုငါးစုခွဲခဲ့သည်။ ဤအုပ်စုများသည် ကျန်းမာသော သိမြင်မှုမှသည် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါအထိ အမျိုးမျိုးရှိသည်-
သုတေသီများသည် ဖော်မစ်အက်ဆစ်အဆင့်အတွက် ပါဝင်သူများထံမှ ဆီးနမူနာများနှင့် DNA ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုအတွက် သွေးနမူနာများကို စုဆောင်းခဲ့သည်။
အုပ်စုတစ်ခုစီရှိ ဖော်မစ်အက်ဆစ်အဆင့်များကို နှိုင်းယှဉ်ခြင်းအားဖြင့် သုတေသီများသည် သိမြင်မှုစွမ်းရည်ကောင်းမွန်သူ ပါဝင်သူများနှင့် အနည်းဆုံး သိမြင်မှုစွမ်းရည်ချို့ယွင်းမှုအတိုင်းအတာတစ်ခုရှိသူများအကြား ကွာခြားချက်များကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။
သိမြင်မှုစွမ်းရည် ကျဆင်းမှု အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိရှိသော အုပ်စုများတွင် ဆီးအတွင်းရှိ ဖော်မစ်အက်ဆစ်ပမာဏသည် ကျန်းမာသော သိမြင်မှုလုပ်ဆောင်ချက်ရှိသော အုပ်စုများထက် ပိုမိုမြင့်မားပါသည်။
ထို့အပြင်၊ အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါရှိသူများတွင် သိမြင်မှုစွမ်းရည်ကောင်းမွန်သူထက် ၎င်းတို့၏ဆီးထဲတွင် ဖော်မစ်အက်ဆစ်ပမာဏ သိသိသာသာမြင့်မားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။
သိပ္ပံပညာရှင်များသည် ဆီးအတွင်းရှိ ဖော်မစ်အက်ဆစ်ပမာဏနှင့် မှတ်ဉာဏ်နှင့် အာရုံစူးစိုက်မှုနယ်ပယ်များတွင် သိမြင်မှုဆိုင်ရာစစ်ဆေးမှုများအကြား အနုတ်လက္ခဏာဆက်စပ်မှုကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။
“[စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သိမြင်မှုကျဆင်းမှု] ရောဂါရှာဖွေစစ်ဆေးခြင်းအုပ်စုတွင် UA သည် သိသိသာသာ မြင့်မားနေပြီး၊ ဆိုလိုသည်မှာ UA ကို [အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ] ကို အစောပိုင်းရောဂါရှာဖွေရာတွင် အသုံးပြုနိုင်သည်” ဟု စာရေးသူများက ရေးသားခဲ့သည်။
ဤလေ့လာမှု၏ရလဒ်များသည် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါရှာဖွေခြင်း၏ ကုန်ကျစရိတ်မြင့်မားခြင်းအပါအဝင် အကြောင်းရင်းများစွာကြောင့် အရေးကြီးပါသည်။
အကယ်၍ ဆီးပုံစံသည် သိမြင်မှုကျဆင်းမှုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ကြောင်း နောက်ထပ်သုတေသနပြုချက်များက ပြသပါက ၎င်းသည် အသုံးပြုရလွယ်ကူပြီး တတ်နိုင်သော စစ်ဆေးမှုတစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်သည်။
ထို့အပြင်၊ ထိုကဲ့သို့သော စစ်ဆေးမှုတစ်ခုသည် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါနှင့် ဆက်စပ်နေသော သိမြင်မှုကျဆင်းမှုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ပါက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပညာရှင်များသည် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်နိုင်ပါသည်။
Pegasus Senior Living မှ ကျန်းမာရေးနှင့် ကျန်းမာကြံ့ခိုင်ရေးဆိုင်ရာ အကြီးတန်းဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ DNP ဒေါက်တာ Sandra Petersen က လေ့လာမှုနှင့်ပတ်သက်၍ Medical News Today သို့ ပြောကြားခဲ့သည်-
“အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါတွင် ပြောင်းလဲမှုများသည် ရောဂါရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းမပြုမီ နှစ် ၂၀ မှ ၃၀ ခန့်တွင် စတင်ပြီး ပြင်းထန်သောပျက်စီးမှုများ မဖြစ်ပွားမချင်း မကြာခဏ မသိရှိနိုင်ပါ။ စောစီးစွာရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းသည် လူနာများအတွက် ကုသမှုရွေးချယ်စရာများ ပိုမိုရရှိစေပြီး အနာဂတ်စောင့်ရှောက်မှုအတွက် စီစဉ်နိုင်စွမ်းကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ကြောင်း ကျွန်ုပ်တို့သိပါသည်။”
"လူထုအတွက် ရရှိနိုင်သော (ကျူးကျော်ရန်မလိုဘဲ ဈေးသက်သာသော) စစ်ဆေးမှုတွင် အောင်မြင်မှုတစ်ခုသည် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါကို တိုက်ဖျက်ရာတွင် အပြောင်းအလဲကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာလိမ့်မည်" ဟု ဒေါက်တာ ပီတာဆန်က ပြောကြားခဲ့သည်။
သိပ္ပံပညာရှင်များသည် မကြာသေးမီက ဆရာဝန်များအား အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါကို စောစီးစွာ ရောဂါရှာဖွေရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေမည့် ဇီဝအမှတ်အသားတစ်ခုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် ဆရာဝန်များအား…
ကြွက်များတွင် တွေ့ရှိခဲ့သော တွေ့ရှိချက်အသစ်များသည် တစ်နေ့တွင် အယ်လ်ဇိုင်းမားနှင့် အခြားရောဂါပုံစံများအတွက် ပုံမှန်စစ်ဆေးမှု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်လာမည့် သွေးစစ်ဆေးမှုတစ်ခုကို ဖန်တီးရန် အထောက်အကူဖြစ်စေနိုင်သည်။
ဦးနှောက်တွင် amyloid နှင့် tau ပရိုတင်းများအပြင် အခြားသိမြင်မှုဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းမှုများရှိနေခြင်းအပေါ် အခြေခံ၍ သိမြင်မှုဆိုင်ရာ ကျဆင်းမှုကို ခန့်မှန်းရန် PET ဦးနှောက်စကင်န်များကို အသုံးပြုသည့် လေ့လာမှုအသစ်တစ်ခု...
ဆရာဝန်များသည် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါကို ရောဂါရှာဖွေရန်အတွက် သိမြင်မှုဆိုင်ရာစစ်ဆေးမှုများနှင့် စကင်န်များကို လက်ရှိအသုံးပြုကြသည်။ သုတေသီများသည် လူတစ်ဦးတွင် အသုံးပြုနိုင်သော အယ်လဂိုရီသမ်တစ်ခုကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်...
မျက်စိစစ်ဆေးမှု အမြန်ပြုလုပ်ခြင်းသည် တစ်နေ့တွင် ဦးနှောက်ကျန်းမာရေးနှင့်ပတ်သက်သည့် အရေးကြီးသောအချက်အလက်များကို ပေးစွမ်းနိုင်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် ၎င်းသည် မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းမှုလက္ခဏာများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။