ရှန်ဟိုင်း ဂျီအိုတောင် တက္ကသိုလ်မှ အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့၏ လေ့လာမှုရလဒ်များအရ ဖော်မစ်အက်ဆစ်သည် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ (AD) အစောပိုင်းကာလများကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်နိုင်သည့် ဆီးဇီဝအမှတ်အသားတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ပြသထားသည်။ ဤတွေ့ရှိချက်များသည် စျေးသက်သာပြီး အဆင်ပြေသော အစုလိုက်အပြုံလိုက် စစ်ဆေးမှုအတွက် လမ်းခင်းပေးနိုင်သည်။ ဒေါက်တာ ယီဖန်ဝမ်၊ ဒေါက်တာ ချီဟောင် ဂေါ်နှင့် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များသည် Frontiers in Aging Neuroscience တွင် “ဆီးတွင် ဖော်မစ်အက်ဆစ်ကို စနစ်တကျ အကဲဖြတ်ခြင်း” ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ ကြေညာချက်တွင် စာရေးသူများက “ဆီးတွင် ဖော်မစ်အက်ဆစ်သည် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါအတွက် အစောပိုင်းကာလ စစ်ဆေးမှုအတွက် အလွန်ကောင်းမွန်သော အာရုံခံနိုင်စွမ်းရှိသည်… ဆီးတွင် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ၏ ဇီဝအမှတ်အသားများကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ခြင်းသည် အဆင်ပြေပြီး စီးပွားရေးအရ တွက်ခြေကိုက်သည်။ ၎င်းကို သက်ကြီးရွယ်အိုများ၏ ပုံမှန်ဆေးစစ်မှုတွင် ထည့်သွင်းသင့်သည်။”
စာရေးသူများက မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းမှု၏ အဖြစ်အများဆုံးပုံစံဖြစ်သော AD သည် တဖြည်းဖြည်း သိမြင်မှုနှင့် အပြုအမူဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းမှုများဖြင့် သွင်ပြင်လက္ခဏာရှိကြောင်း ရှင်းပြသည်။ AD ၏ အဓိကရောဂါဗေဒဆိုင်ရာ လက္ခဏာများတွင် extracellular amyloid β (Aβ) ပုံမှန်မဟုတ်သော စုပုံခြင်း၊ neurofibrillary tau tangles ပုံမှန်မဟုတ်သော စုပုံခြင်းနှင့် synapse ပျက်စီးခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ သို့သော် အဖွဲ့က “AD ၏ ရောဂါဖြစ်စဉ်ကို အပြည့်အဝနားမလည်သေးပါ” ဟု ဆက်လက်ပြောကြားခဲ့သည်။
အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါသည် ကုသမှုအတွက် နောက်ကျသွားသည်အထိ မသိရှိနိုင်ပါ။ “၎င်းသည် နာတာရှည်ပြီး လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်သော နာတာရှည်ရောဂါတစ်ခုဖြစ်ပြီး ထင်ရှားသော သိမြင်မှုဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းမှုမပေါ်လာမီ နှစ်ပေါင်းများစွာ ဖွံ့ဖြိုးပြီး ကြာရှည်နိုင်သည်” ဟု စာရေးသူများက ပြောကြားခဲ့သည်။ “ရောဂါ၏ အစောပိုင်းအဆင့်များသည် ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခြင်းမရှိသော မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းမှုအဆင့်မတိုင်မီ ဖြစ်ပွားပြီး ၎င်းသည် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုနှင့် ကုသမှုအတွက် ရွှေရောင်ပြတင်းပေါက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သက်ကြီးရွယ်အိုများတွင် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ အစောပိုင်းအဆင့်အတွက် ကြီးမားသော စစ်ဆေးမှုသည် လိုအပ်ပါသည်။”
အစုလိုက်အပြုံလိုက် စစ်ဆေးခြင်း အစီအစဉ်များသည် ရောဂါကို အစောပိုင်းအဆင့်တွင် ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် အထောက်အကူ ပြုသော်လည်း၊ လက်ရှိ ရောဂါရှာဖွေနည်းလမ်းများသည် ပုံမှန်စစ်ဆေးခြင်းအတွက် အလွန်လေးလံပြီး စျေးကြီးပါသည်။ Positron emission tomography-computed tomography (PET-CET) သည် Aβ သိုက်များကို အစောပိုင်းတွင် ရှာဖွေဖော်ထုတ်နိုင်သော်လည်း စျေးကြီးပြီး လူနာများကို ရောင်ခြည်ဒဏ် ခံရစေနိုင်ပြီး အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရာတွင် အထောက်အကူပြုသည့် biomarker စစ်ဆေးမှုများသည် ဦးနှောက်အရည်ရရှိရန်အတွက် ကျူးကျော်သွေးထုတ်ယူခြင်း သို့မဟုတ် ခါးရိုးတွင်းဖောက်ခြင်း လိုအပ်ပြီး ၎င်းသည် လူနာများအတွက် စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ကောင်းပါသည်။
သုတေသီများက လေ့လာမှုများစွာက လူနာများအား AD ၏ ဆီးလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ဇီဝအမှတ်အသားများကို စစ်ဆေးနိုင်ကြောင်း ပြသထားကြောင်း မှတ်ချက်ပြုကြသည်။ ဆီးစစ်ဆေးမှုသည် ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခြင်းမရှိဘဲ အဆင်ပြေသောကြောင့် အစုလိုက်အပြုံလိုက် စစ်ဆေးမှုအတွက် အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်သည်။ သို့သော် သိပ္ပံပညာရှင်များသည် AD အတွက် ဆီးလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ဇီဝအမှတ်အသားများကို ယခင်က ဖော်ထုတ်ခဲ့သော်လည်း မည်သည့်အရာမှ ရောဂါ၏ အစောပိုင်းအဆင့်များကို ရှာဖွေတွေ့ရှိရန် သင့်လျော်ခြင်းမရှိသောကြောင့် အစောပိုင်းကုသမှုအတွက် ရွှေရောင်ပြတင်းပေါက်သည် ရှားပါးနေဆဲဖြစ်သည်။
Wang နှင့် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များသည် ယခင်က ဖော်မယ်လ်ဒီဟိုက်ဒရိတ်ကို အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါအတွက် ဆီးလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ဇီဝအမှတ်အသားတစ်ခုအဖြစ် လေ့လာခဲ့ကြသည်။ “မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း ပုံမှန်မဟုတ်သော ဖော်မယ်လ်ဒီဟိုက်ဇီဝဖြစ်စဉ်ကို အသက်အရွယ်နှင့်ဆက်စပ်သော သိမြင်မှုချို့ယွင်းမှု၏ အဓိကလက္ခဏာများထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်” ဟု ၎င်းတို့က ပြောကြားခဲ့သည်။ “ကျွန်ုပ်တို့၏ ယခင်လေ့လာမှုတွင် ဆီးလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ဖော်မယ်လ်ဒီဟိုက်အဆင့်နှင့် သိမြင်မှုလုပ်ဆောင်ချက်ကြား ဆက်စပ်မှုကို တင်ပြခဲ့ပြီး ဆီးလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ဖော်မယ်လ်ဒီဟိုက်သည် AD ရောဂါအစောပိုင်းရောဂါရှာဖွေခြင်းအတွက် အလားအလာရှိသော ဇီဝအမှတ်အသားတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း အကြံပြုထားသည်။”
သို့သော်လည်း ရောဂါစောစီးစွာရှာဖွေတွေ့ရှိရန်အတွက် ဇီဝအမှတ်အသားအဖြစ် formaldehyde ကိုအသုံးပြုရာတွင် တိုးတက်မှုအတွက် နေရာတစ်ခုရှိပါသည်။ မကြာသေးမီကထုတ်ဝေခဲ့သော ၎င်းတို့၏လေ့လာမှုတွင် အဖွဲ့သည် formaldehyde ဇီဝဖြစ်စဉ်ပြောင်းလဲစေသော formate ကို အာရုံစိုက်ခဲ့ပြီး ၎င်းသည် ဇီဝအမှတ်အသားအဖြစ် ပိုမိုကောင်းမွန်စွာအလုပ်လုပ်ခြင်းရှိမရှိ ကြည့်ရှုခဲ့သည်။
လေ့လာမှုအဖွဲ့တွင် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ ပြင်းထန်မှုအမျိုးမျိုးရှိသော ဝေဒနာရှင်များအပြင် သိမြင်မှုစွမ်းရည် ပုံမှန်ကျန်းမာသော ပါဝင်သူများ အပါအဝင် လူ ၅၇၄ ဦး ပါဝင်သည်။ သုတေသီများသည် ဆီးဇီဝအမှတ်အသားများတွင် ကွဲပြားမှုများကို ရှာဖွေရန် ပါဝင်သူများထံမှ ဆီးနှင့် သွေးနမူနာများကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကဲဖြတ်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ပါဝင်သူများကို ၎င်းတို့၏ ရောဂါရှာဖွေတွေ့ရှိမှုအပေါ် အခြေခံ၍ အုပ်စုငါးစု ခွဲခြားထားသည်- သိမြင်မှုစွမ်းရည် ပုံမှန် (NC) ၇၁ ဦး၊ ကိုယ်ပိုင်သိမြင်မှုစွမ်းရည် ကျဆင်းမှု (SCD) ၁၀၁ ဦး၊ အပျော့စား သိမြင်မှုစွမ်းရည် ချို့ယွင်းမှုမရှိ (CINM)၊ သိမြင်မှုစွမ်းရည် ချို့ယွင်းမှု ၁၃၁ ဦး၊ အပျော့စား သိမြင်မှုစွမ်းရည် ချို့ယွင်းမှု (MCI) ၁၅၈ ဦး နှင့် BA ရှိသော ၁၁၃ ဦး။
လေ့လာမှုအရ ဆီးလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ဖော်မစ်အက်ဆစ်အဆင့်များသည် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါအုပ်စုအားလုံးတွင် သိသိသာသာမြင့်တက်လာပြီး အစောပိုင်းစိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သိမြင်မှုကျဆင်းမှုအုပ်စုအပါအဝင် ကျန်းမာသောထိန်းချုပ်မှုများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက သိမြင်မှုကျဆင်းမှုနှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဖော်မစ်အက်ဆစ်သည် AD ၏ အစောပိုင်းအဆင့်အတွက် အာရုံခံနိုင်သော ဇီဝအမှတ်အသားတစ်ခုအဖြစ် ဆောင်ရွက်နိုင်ကြောင်း အကြံပြုထားသည်။ “ဤလေ့လာမှုတွင် ဆီးလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ဖော်မစ်အက်ဆစ်အဆင့်များသည် သိမြင်မှုကျဆင်းမှုနှင့်အတူ ပြောင်းလဲသွားကြောင်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကျွန်ုပ်တို့ အစီရင်ခံပါသည်” ဟု ၎င်းတို့က ပြောကြားခဲ့သည်။ “ဆီးလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ဖော်မစ်အက်ဆစ်သည် AD ကို ရောဂါရှာဖွေရာတွင် ထူးခြားသောထိရောက်မှုကို ပြသခဲ့သည်။ ထို့အပြင် SCD ရောဂါရှာဖွေသည့်အုပ်စုတွင် ဆီးလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ဖော်မစ်အက်ဆစ်သည် သိသိသာသာမြင့်တက်လာပြီး ဆိုလိုသည်မှာ ဆီးလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ဖော်မစ်အက်ဆစ်ကို AD ကို အစောပိုင်းရောဂါရှာဖွေရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။”
စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတာက သုတေသီတွေဟာ ဆီးပုံစံပမာဏနဲ့ သွေးထဲက အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ ဇီဝအမှတ်အသားတွေကို ပေါင်းစပ်ပြီး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာတဲ့အခါ လူနာတွေမှာ ရောဂါအဆင့်ကို ပိုမိုတိကျစွာ ခန့်မှန်းနိုင်တယ်ဆိုတာ တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါနဲ့ ဖော်မစ်အက်ဆစ်ကြား ဆက်စပ်မှုကို နားလည်ဖို့ နောက်ထပ်သုတေသနတွေ လိုအပ်ပါသေးတယ်။
သို့သော်၊ စာရေးသူများက “ဆီးဖော်မတ်နှင့် ဖော်မယ်ဒီဟိုက်အဆင့်များကို AD နှင့် NC ကို ခွဲခြားရန်သာမက AD ရောဂါအဆင့်အတွက် ပလာစမာဇီဝအမှတ်အသားများ၏ ခန့်မှန်းတိကျမှုကိုလည်း တိုးတက်ကောင်းမွန်စေနိုင်သည်။ ရောဂါရှာဖွေရန်အတွက် အလားအလာရှိသော ဇီဝအမှတ်အသားများ” ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့ကြသည်။